Over Schorriemorrie en 'K.u.t. met Peren'
Mijn handen jeuken al om aan de jaren 90 te beginnen maar ik moet toch nog iets kwijt over de jaren 80. Tijdens mijn reis door mijn filmische herinneringen van de jaren 80 heb ik ook een aantal Nederlandse films overwogen. Wat mij daarbij opviel dat alle films die bij me opkwamen gingen over kinderen (en jongeren) die in opstand kwamen tegen hun ouders. Ik begon me dus af te vragen hoe komt het dat dit thema zo populair was?
Schatjes (1984) Trailer ('K.u.t. met Peren')
Ciske de rat vermoorde zijn eigen moeder, de Flodders en de bende van hiernaast, en Jan Rap en z'n Maat maakten de buurt onveiling en de kinderen Gisbers (Schatjes en Mama is Boos) maakten het leven van hun altijd ruziende ouders zuur, en het begon al in 1980 met de Paul Verhoeven's Spetters. Dit waren ook meteen stuk voor stuk de meest populaire films in de bioscopen in de jaren 80. Was het dan uit commerciele overweging dat deze films gemaakt werden (als er 1 schaap over de dam is volgen er meer)? Zo ja, waarom was dit zo populair bij het grote publiek? Of schuilden er nog andere motieven achter? De regiseurs die opgroeiden in de opstandige jaren 60 en 70 en een nieuwe generatie hiervoor wilden klaarstomen? Of was het een actueel maatschappelijk thema? Was de jeugd van tegenwoordig al een thema toen?
De jeugdcultuur van de jaren 80
De jeugdcultuur in de jaren 80 was een mengelmoes van allerlei stijlen. Je had nog steeds hippies en rockers uit de jaren 60 en 70, maar daarbij kwam de 'new wave' en vanuit het eind van de jaren 70 de punkrockers. Later in de jaren 80 onstond ook nog een hiphop cultuur (Breakdance, Beastie Boys, Run DMC, Salt 'N Peppa) al was die natuurlijk nog niet zo 'gansta' als in de jaren 90 en nog iets later 'House'. Vooral punkrock (en daarvan de Sex Pistols) was het toonbeeld van rebellie. Daarnaast was Grafiti (en het bedoezelen van andermans eigendom hiermee) een opkomend fenomeem.
In de jaren 80 ontstonden ook de eerste jeugdbendes. Het geweld hierdoor nam nog niet eens zo zeer toe maar de jeugd werd wel steeds geweldadiger. Hierdoor nam de maatschappelijke aandacht voor het probleem (jeugdcriminaliteit) steeds meer toe [Gevaarlijke kinderen - Kinderen in gevaar, Mieke Komen]. En naar mijn mening droeg de toenemende (jeugd)werkeloosheid (subliem bezongen door de Janse Bagge Bend) en de algemene verloedering in de steden door de neergaande economie hier ook zijn steentje aan bij.
Janse Bagge Bend - Solicitere (1983)
De Beweegredenen voor de Films
Paul Verhoeven zij over Spetters: "Het uitgangspunt was een jongerenfilm waarin de grenzen van het toelaatbare werden opgezocht. De film moest opvallen, choqueren maar ook maatschappijkritisch zijn." [Spetters, wikipedia] En hij wilde een tegenhanger maken van Soldaat van Oranje, een film waarin de hoofdrolspelers geen onbesproken helden waren.
Echter, van Heemert zij over het ontstaan van Schatjes dat het idee onstond na 'geëtter' van zijn eigen kinderen en volgens hem repte destijds niemand over de weergave van een tijdsbeeld of –geest. Het was ook niet zijn doel met de film: "Ik heb dat ook niet gepoogd te doen. Ik wilde een film maken voor het kind in iedereen." [Grotesk, Butaal en Afschrikwekkend, Neerlandsfilmboek]
Ik heb er even over gedacht om (het productiebedrijf van) Dick Maas eens te mailen over waarom hij Flodder maakte. Maar ik denk dat ik het antwoord wel kan raden. Maas maakt volgens mij gewoon publiekstrekkers, films waarin hij lekker 'keet' kan schoppen. Zet een associaal gezin in een villawijk en je kunt zeker dolkomische situaties verzinnen en dingen uit de hand kan laten lopen.
Voor de andere films heb ik de beweegredenen niet maar ik heb wel zo'n vermoeden. Het boek Jan Rap en z'n Maat is ontstaan toen het opvanghuis dat Yvonne Keuls zelf met anderen had opgericht gesloten ging worden. Ze wilde de noodzaak van het huis laten zien. Voor de film kan ik me wel maatschappijkritische motieven voorstellen. Ciske de Rat (dat natuurlijk zich ook niet in de jaren 80 afspeelt) lijkt me ook meer ontstaan te zijn omdat het een goed boek was om te verfilmen (succesvol, en in de lijn van films als Het Wassende Water en daarna Op Hoop van Zegen). De Bende van Hiernaast was een jeugdfilm (van de makers van Thomas en de Vliegende Autobus, de Zevensprong, en andere films en series). Een film over Ondeugende jeugd die het allemaal niet zo bedoeld maar niet begrepen wordt door de ouderen, en uiteindelijk tot elkaar komt. Een geschikte thematiek voor kinderen en ouders van alle tijden.
Conclusie
Dit artikel is niet een uitgebreide studie maar de voor mij dan toch wel verrassende conclusie lijkt me dan dus te zijn dat de jaren 80 niet zozeer de drijfveer waren voor het ontstaan van deze films in deze periode. Het was eerder toeval en verbanden tussen een set films en de tijdsgeest zijn er altijd wel te vinden. Of, zou de tijdsgeest onbewust toch een (kleine rol) gespeelt hebben? Dat blijft altijd gisssen.
Er was dus wel meer aandacht voor jeugdcultuur en jeugdproblematiek in die jaren wat de populariteit van dit soort films in de bioscoop mede kan verklaren. Naast dat een Paul Verhoeven film per definitie een publiekstrekker was en is en Dick Maas ook. En ik herinner me nog dat de publiciteitsmachine voor Ciske de Rat (wat toen een megaproductie was) op volle toeren draaide.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten