Once Upon a Time in the West (1968)

Er zijn van die films die je als filmliefhebber gezien moet hebben: de klassiekers. De films die absoluut en tijdloos goed bevonden worden en waarmee je andere films in perspectief kunt plaatsen. Zo heb ik ondertussen al gezien: Citizen Cane, Gone With the Wind, The Godfather Trilogy, Apocalypse Now, Dr. Strangelove, The Good The Bad and the Ugly, The Unforgiven, The Graduate, en zelfs heb ik om deze reden The Sound of Music helemaal gekeken. De eerstvolgende voor mij in dit rijtje is Casablanca, maar nu heb ik dus eindelijk Once Upon a Time in the West gekeken.

Mijn eerste indruk was 'wow'. Deze film is echt met geen andere film te vergelijken (die ervoor of daarna is uitgekomen). De stijl van Sergio Leone is volkomen uniek: het trage tempo, de lange close-ups van de ogen, die meeslepende muziek van Enrico Moricone. En, deze film is overweldigend goed.

Op een gegeven moment begon ik langzaam trekjes te ontdekken van Gone With the Wind. De heldin die er alleen voor komt te staan op de boerderij (Scarlet 'O Hara op haar plantage), de ruwe onontgonnen omgeving en de overzichts shots. Maar langzaam dreef de film daarvan weer weg.

Toen kwam heel sterk de vergelijking bij me op met de hendendaagse superheldenfilms, met name Christopher Nolan's Batman maar ook nog Sam Raimi's Spiderman. De vergelijking is makkelijk gemaakt omdat het een film met helden en schurken betreft, maar ook dieper omdat het verhaal duidelijk een hoofdschurk heeft, die het emperium van zijn baas wil overnmen en een naamloze held 'Harmonica' die niemand kent, en die ogenschijnlijk mensen helpt zonder enige reden (maar uiteindelijk zoals Spider-man of Batman vanuit een trauma/wraak). Het verbergen van zijn naam werkt als het alterego (de superhelden identiteit) zoals Spider-man eigenlijk Peter Parker is, Batman eigenlijk Bruce Wayne is en Clarke Kent eigenlijk Superman is. Die laaste in dit rijtje schrijf ik bewust andersom. De blikken in die onverstoorbare koele ogen die niets van de persoon prijs geven werken als het masker dat de superheld ook draagt. Bovendien bezit met name Harmonica ook superkrachten: een bovennatuurlijke aanleg voor het zien van valstrikken en geweerlopen, precies op het juiste moment op de juiste plaats zijn, en een schot dat niet kan missen. En zoals het een gekwelde superheld betaamd is het onmogelijk voor hem om een relatie aan te gaan met een vrouw, omdat hij haar dan mogelijkerwijs in gevaar brengt. Tot slot zijn er ook nog de briljante one-liners, zoals die ook in het superheldengenre veelvuldig voorkomen.

The reward for this man is 5000 dollars, is that right?
- Judas was content for 4970 dollars less.
There were no dollars in them days.
- But sons of bitches... yeah.

You could make a fortune. Hundreds of thousands of dollars. Hey, more than that. Thousands of thousands.
- They call them "millions."

How can you trust a man who wears both a belt and suspenders? The man can't even trust his own pants.

Kortom, Once Upon a Time ... is een bijzondere film, ongevenaard in zijn genre. Hij is wat mij betreft ook beter dan 'The Good The Bad ...' en 'The Unforgiven'. En hij is zelfs ongevenaard ver daarbuiten.